Ubıhlar: Dilini kaybetmiş bir halk

 Bir kuzeybatı Kafkasya halkı olan Ubıhlar, araştırmacılar tarafindan Adige halkı ile Abhaz halkı arasında, ama Abhazlara çok yakın bir halk olarak tanımlanırlar. Ubıhların dil. gelenek, görenek bakımından Abhaz halkına sıkıca bağlı ol­duğu görülür. Tarihsel kayıtlarda Ubıhlardan ilk söz eden Evliya Çelebi'dir. Evliya Çelebi, Ubıhları bir Abhaz aşireti olarak tanımlar. Bugün Soçi olarak adlandırılan sahil bölgesi halkına "Soçeler" der; onların bitişik komşusu ve soydaşı olarak Ubıhlardan ve memleketlerinden "Sadşe" diye söz eder. Evliya Çelebi'nin tanımladığı "Sadşe", Abhazca'daki ''Sadze"den başka bir şey değildir. "Sadze" ise, Ubıhların Ab­hazca'daki eski adıdır. Abhazlar günümüzde Sadze ismini Ubıhlarla yan yana, iç içe yaşamış olan Ciget Abhazları için kullanırlar. Ubıhların Ruslarla savaşı 1830'lu yıllardan son­ra başlar. Bu tarihten sonra Ubıhlar ve Kuzey Kafkas halk­ları ile Ruslar arasında yıllarca süren çok şiddetli savaşlar olur. 1841-1846 yıllan arasında tam 88 savaş yapılmıştır. Ubıhlarla Rusların savaşı tam 34 yıl sürdü. Şubat 1864'te Ubıhlar çember içine alındı. 6 mart 1864'te direniş sona erdi. Ubıhlara iki alternatif sunuldu. Ya Osmanlı topraklarına göç edecekler ya da Kuban'da Rusların tespit ettiği yere nakledileceklerdi. Ubıhlar Osmanlı topraklarını seçtiler. Bu topraklara 25 000 civarında Ubih'ın göç ettiği biliniyor. Ancak, sadece Plevne Savunmasi'nda 5 000 Ubih hayatını kaybetti

 Ubıhlann, özellikle erkeklerinin bu savaşlarda hayatını kaybetmesi, Ubıhlann asimilasyonunu kolaylaştırdı. Günümüzde eski Ubih yurdunda hiç Ubih kalmamıştır. Sayılan iyice azalan XIX. yüzyılın efsane halkının torunları, Türki­ye'de dağınık olarak yaşamaktalar

      Yitik bir dil Ubıhça

 Yabancı dilbilimciler bir gün Ubıhlann yaşadığı bir köye gelir. Köyün girişinde karşılanna çıkan bir çocuktan kendi­lerini Ubıhça konuşanların yanlarına götürmesini rica eder­ler. Çocuk, yabancı dilbilimcileri alır ve köyün mezarlığına götürür. Çünkü, Ubıhça bilenlerin hepsi ölmüştür ve artık Ubıhça konuşan kimse yoktur. Bu trajikomik öykü Ubıhça'nın durumunu çok iyi anlat­makta. Evet, Ubıhça artık yaşayan dil olma özelliğini yitirmiş durumdadır. O artık ölü bir dildir. Ubıhça'yı bilen tek kişi kabul edilen Tevfîk Esenç'in 1992 yılında ölümünden sonra bu dil tarihin karanlıklarına gömüldü. Bugün Türkiye'de yaşayan Ubıhlar Adigece konuş­maktadır