|
|||||||
|
|
|
|||||
|
|
|||||||
GOC
Kafkas Halklarının
surgun tarihini birkac evrede ele almak mümkün.Ancak kaynaklar ilk toplu goc tarihini
1858 olarak gostermekte.1858'ten oncede 1822'de kucuk grupların goc ettigi soz konusu.
1822 yılında ozellikle Dagıstan' dan cok kücük gruplar geldi.Kitleler halinde ilk
gocler ise,yukarıdada belirttigimiz gibi 1858 yılında basladı. Bu tarihte kzueyden
gelenler(cogunlugunu adigeler olusturuyor)deniz yolunu kullanarak İstanbul ve Karadeniz
kıyılarına indiler.Dogudan gelenler Dagıstanlılar ise ,kara yolunu tercih ederek
Erzuruma ulastılar .1861 yılına kadar 150000 gocmen geldi .Ancak kayıtlarda bunların
50000 goc yollarında hayatını kaybettigi yer almaktadır. Aralık 1863 'te ise
"büyük goc" basladı .Baslangıcta Abhaz kabilelerden 50 000 kisinin goc
edecegi haber verilmisken ,1864 yasında goc edenlerin sayısı 300 000 aştı
Göc dalgası 14 nisan
1864 ten sonra iyice arttı.Bu tarih aynı zamanda özellikle Kuzey Kafkasyalıların
nihai yenilgisininde tarihidir. Gelen gocmenler agırlıklı olarak Karadeniz
kıyısındaki iskelere cıktı .Bunlar Trabzon,Sinop,Samsun,İstanbul,Giresun,
Batum,Akcaabat,Fatsa,İnebolu,Ayancık,Varna ve Kostence idi.Gocmenlerin bir kısmı
Karadenizin azgın dalgaları altında kaldı Örnegin donemin gazetesi Ceredei Havadisin
bir haberinde soyle deniyor:"Kerc'ten gelmekte olan ticaret gemisi Eregli
acıklarında batmıs ve gemideki 450 muhacirden 100 ü bogularak ölmüstür. Kimileride
kagnıyla aylarca yolda perisan oldu.1864 yılının sadece mayıs ayında Akcaabat Kalesi
ve Sarıdere'ye 25 000 cerkes göcmeni geldi.Samsundaki göcmen sayısı 40 000 i
gecti.Cerks kaynaklar,buradaki durumunu soyle anlatıyor: "Hergun 120-150 gocmen
ölüyordu.Ac kalanlar ,cocuklarının karınlarını doyurabilmek icin onları
satıyolardıGeceleri mezrları acarak kefenleri alıyorlar ve cesetleri tekrar
gömüyolardı.
Ölülerine ,hayatları pahasına da olsa savas alanında
bırakmayacak kadar deger veren bir halk ,ölülerin kefenlerine muhtac bırakılarak
onların kefenlerini calabilecek kadar alcaltılmıstı." Bu kıyamet günlerinde
Cerkesleri gemisiyle Tuna nehri boyunca tasıyan Avusturyalı kaptanlar ,yol boyunca her
yerin cerkes mezarlıklarıyla dolu olmasına dayanarak ,bu yola "Cerkes Mezarları
yolu" adını takmıslardı. Bu donemde ozellikle Adigeler ,Ubıhlar ve Abhazlar göc
etti..Ubıhların hemen hemen tamamı göc kervanına katıldı .1865 ve 1877 yılları
arasında da göcler devam etti.Kayıtlar mayıs 1865 'te gelen 3 000 hane Cecen ile
haziran 1867 de gelen 4 000 hane Abhaz ve 1873 te gelmis olan 3 500 hane degisik
halklardan Kuzey Kafkasyalıların dısında ,göc olmadıgın belirtmektedir.1869 dan
sonrada özellikle Dagıstanlıların geldigi görülüyordu. Bu dönemde gelen göcmen
sayısının ise 80 binin üzerinde oldugu bilinmektedir.1874 ten itibaren göc dalgası
yavasladı ve Osmanlı imparatorlugu göcleri düzenlemek icin kurdugu "muhacirin
komisyonunu lagv etti" Bu donemde yaklasık 1 milyon insan Osmanlı imparatorlugu
tarafından Balkanlar ,Anadolu ve Arabistan gibi cesitli yörelere kücük gruplar halinde
yerlestirildi.Bu ise,Kafkasyalıların ikinci göcüne neden oldu.Osmanlı,1876 daki
Bulgar isyanını bastırırken,Kafkasyalılardanda yararlandı.Bu nedenle Berlin Barıs
Antlasmasının hükümlerinden biri,Kafkasyalıların Balkanlardan cekilmesiydi.Kafkas
kökenliler yeniden Anadolu ,Ürdün ve diger yorelere iskan edildiler.Ve son derece
farklı olan bu cografyalarda farklı iklimler nedeniyle yine kırıldılar.Kimi
tarihciler ise göc baslamadan önce Osmanlı Devletinin 1860 'ta "Göcmen
komisyonu" kurması,1862 de iskan yasaları hazırlasmasını öne sürerek
sürgünün Ruslar ve Osmanlılar arasında önceden belirlendigini ileri sürmektedirler.
. Kafkasyalılar 3
üncü goclerini Kurtulus savası sırasında yasadılar.Kurtulus savası
sırasında,Cerks Ethemin yanında yer aldıgı ,onu destekledigi düsünülen Manyas
cevresindeki 14 köy halkı doguya sürgün edildi.(Kimi kaynaklar da bu sürgünün
Kafkas asıllı Rauf Orbay,Hunc Ali Said Pasa gibi leri gelenlerin girisimiyle ,kimi
kaynaklarda ise ,24 temmuz 1923 te imzalanan Lozan antasmasının savas sucları
nedeniyle:a)Kimse idam edilmeyecektir, b)Genel af ilan edilecektir maddesi nedeniyle
durduruldugu yer almakta.) Kafkas kökenli halklar ,yakın tarihte ise Filistin -İsrail
Savasında Golan tepelerinin İsrailin eline gecmesiyle yeni bir göc yasadı.Bu savas
sırasında da bir miktar Kafkas kökenli bu toprakları terk etmek zorunda
kaldı.Günümüzde dünyanın 40 a yakın ülkesinde Kafkas kökenli insanlar yasıyor.En
cok da Türkiye' de.