|
|||||||
|
|
|
|||||
|
|
|||||||
Çeçenler:Savascı bir halk
""Psikolojik olarak asla boyun eğmemiş bir halk vardı. Bir tanesi. İki tanesi değil, bütün bir halk. Bunlar Çeçenlerdi." "
Aleksandr Soljenitsin. Gulag Takımadaları isimli kitabında
Çeçenlerden böyle söz etmekte. Çeçenler, Sovyetler'in yıkılmasmdan sonra Ruslara
karşı gösterdikleri direnişle, Dudayev'le, Basayev'le ve Avrasya Feribotu'nun
kaçırılmasıyla, Çeçenistan'da oluşturduklan îslam devleti ve uyguladıkları
şeriat kurallarıyla sık sık gündeme geldiler. Çeçenlerin, Ruslara karşı bu
direnişi ilk değil. Sadece, uzun bir mücadele ve savaş sürecinin son halkası.
Çeçenler de diğer Kuzey Kafkas halkları gibi uzun süre Ruslarla savaştı.
Çeçenlerin, Ortaçağ'da Hazarlarla ve Alanlarla başlattıkları savaşlar, sonra
sırasıyla Altın Orda Devleti, Moğollar (Timur'a karşı Terek Nehri'nde verdikleri
savaş Çeçenlerin neredeyse yok olmaya yüz tutmalarına neden oldu). Kırım Hanlığı
ve tabiî ki Ruslarla devam etti. Hala da devam etmekte. Çeçenlerin Ruslarla
savaşları fiilen 1785 yılında başlayıp zamanımıza kadar aralıksız sürdü. Bu
kanlı tarih içinde birçok direniş ve önder ortaya çıktı. Şeyh Mansur. imam
Hadis. Taymi Biybuolt, Albek Hacı, Albek Zelimhan. Tapa Cermoy ve tabiî ki Dağıstanlı
olmasına rağmen Şeyh Şamil bunların basında geliyor.
Çeçen boyları
Çeçenler kendilerine Nohçi (Nohçoy), Çeçenlerin bir
kabi-lesi olan înguşlar da kendilerine Galgay derler. Ayrıca Tuş adında bir Çeçen
kabilesi daha vardır. Nohçiler çoğunluktadır ve Argun Havzasi'nda otururlar,
înguşlar ise Asa Havzası'ndaydılar. Nohçi veya Nohçoy, Çeçen dilinde millet
anlamına gelmektedir. Bu üç kabile de aralarında alt boy anlamında
"teyp"lere ayrılır. Sülale de denilebilecek teypler çok önemlidir. Erkek
tarafindan akrabalar hep aynı teypler olur ve yakın akrabalık bağı sayılır.
Nohçileri oluşturan soylar alfabetik sırayla şöyledir:
""Baley, Belloy, Benoy, Bestoy, Bilkhtoy, Çermoy, Çerioy, Çungunoy, Çlaroy, Çliebarloy, Çilimhoy, Çlinhoy, Çllimhoy, Dişnoy, Esğaşbatloy, Ekhiy, Enganoy, Ersthoy, Ertnoy, Ga-iaşoy, Gandarganoy, Gordioy, Gunhiy, Gunoy, Hakhoy, îçarkoy, Kurştnoy, Lamaroy, Peşhoy, Pestoy, Settoy, Seeyş-toy, Siesnoy, Şuotoy, Tlözsü, Tliekhoy, Tisontloy, Varandoy, Vaşdaroy. Yalhoy, Lalaroy. " "
Galgaylar (înguşlar): Vaynah halkının (Çeçenlerin)
Nohçilerden sonra gelen sayıca en büyük soyudur. Hamtiyna ve Tsoriny diye iki dala
aynhr. Batsoylar (Tuşiyyen veya Tuşlar): bunlar bugün Tuş veya Tusin adı ile Kuzey
Gürcistan'da yaşamaktadırlar.
Sürgün sonrası
Savaşlardan ve son yenilgiden sonra 1865 yılından itibaren
Osmanlı topraklanna göç eden Çeçen-înguşlarm toplam sayısının 75 binle 100 bin
arasında olduğu zannediliyor. Kayıtlara göre ilk Çeçen göçmenler 1863'te geldi.
Aynı yıl ayrıca Çeçenlerden göç etmek isteyen halkı temsilen îstan-bul'a gelen
Musa Kundukhov (Aslen Oset olan M. Kunduk-hov küçük yaşta Rus askerî okullannda
eğitim görmüş ve Rus ordusunda generalliğe kadar yükselmişti. Ancak Rus idaresinin
Kafkasya'daki politikasını beğenmediğinden askerlikten ayrılmış ve Çeçenlere
göç etmeleri için telkinlerde bulunmuştu. 1865'teki Çeçen kafilesin! örgütleyerek
Osmanlı topraklanna getiren kendisiydi.) devlet adamlarıyla görüştükten sonra geri
döndü ve 1865 yazında 3 bin aileyi beraberinde getirdi. Günümüzde Türkiye'de
Çeçen, înguş ve Tuşların üçüne birden "Vaynah" adı verilmektedir.
Çeçenlerde de kızlarla erkekler el ele oynayamaz
": "Değişik şekillerde oynanan Çeçen oyunlarında kadınlar bir tarafta, erkekler onların karşısında yer alarak oynarlar. Erkekler, kendilerine eş seçtikleri kızların önlerine giderek dansa davet ederler. Davet edilen kız, sıradan çıkıp erkeğin önüne düşer ve oyuna başlar. Dans etmeyenler müziğin temposuna uygun bir şekilde el çırparlar. Oyunda dönüşler yapıldıkça çiftler değişir, öyle ki erkek kendi önündeki kızı daha öndekine bırakır, kendi arkasındakini önüne almış olur. Kız ve erkek ekseri yüz yüzedir. Tempoya uygun bir şekilde kendi kendilerine dönüş figürleri yaparak erkeğin kızı kovalaması seklinde oyun devam eder. "