CERKESLER

 Kuzey Kafkasyanın en eski halklarından olan Cerkesler(Adigeler) bunların ötesinde köklü kültüre sahib bir halk.Herseyden onemlisi Cerkesler ,ne Turk ,ne arap nede Rus tur.Bir cok diger halk gibi cerkeslere adlarını kendileri degil ,baskaları vermis.Onlar kendilerine “Adige” diyorlar.Bu nedenle bir Adigeye kim oldugunu sordugumuz zaman once Adige oldugunu ,sonra kabile adını sonrada soy adını söyler. Adigelerin 10 ana kabilesi oldugu bilinmektedir.Bunların baslıcaları Kbardeyler,Kemguylar,Sapsıhlar,Janeler,Natukaylar,Abzahlar,Bjeduglar,Hatukaylar ve Makoslardır. Kabardeyler en kalabalık Cerkes kabilesidir.Dogu ve Batı kafkasya arasında köprü gorevi gören bir cografyada yasayan Kabardeylerin Ruslarla iliskileri daha fazla olmustur. Besleneyler ise bazı kaynaklarda Kabardeylerin bir kolu olarak kabul edilir ve genellikle onlarla birlikte anılır.Kemguylarda Adameyler,Segerkoylar,Kiraylar diye adlandırılan üc gruptan meydana gelmekte Kuban nehrinin güneyindeki düzlük ile kafkas daglarına kadar uzanan bölgede yasayan Sapsıhların ,Tuapse yakınlarında oturanlarına “ Kücük Sapsıhlar “ dagların kuzeyinde Kubana dogru oturanlarına ise ve “Büyük Sapsıhlar “ denir.

 1778 e kadar Kubanın sag sahilinde oturan Janeler ise ,Rusların yaklasması sonucu bu nehrin sol sahiline cekildiler.1864 e kadar Adegum Irmagı boyunca Psets ile Kholay vadilerinde ,Karkubanski Adasında yasadılar.Dogudan Sapsıhlar ,güneydende Hatukaylar ile komsuydular. Ancak büyük ölcüde bu iki kabileye karısarak erimis olduklarından ,göc sürecinde nüfusları cok azaldı.Karadeniz kıyılarında ,Taman yarımadasından kıyı boyunca uzanan alanda yasayan Natukaylar da Rusyaya karsı en faal bir bicimde karsı koyan kabileler arasında yer aldı.Abzahlar ,Kabardeylerden sonra en kalabalık Adige sülalesidir.Abzahlarda Ruslara karsı mücadelede ön saflarda yer aldı.Bjeduglar Makoslar vede Hatukaylarda diger kabilelere nazaran daha kücük kabilelerdir.

      Gelenek ve Görenekler

Gelenek, genel anlamda toplum üyelerinin geçmişten ge­len ve kökleşmiş alışkanlıklarım ifade eder. Gelenekler ku­şaktan kuşağı aktarılan yaptırımlardır. Ve doğal olarak gele­nekler zamana ve mekana göre değişiklikler gösterir. Göre­nekler ise bir anlamda toplumdaki görgüdür ve yaptırım gü­cü zayıftır. Ancak uzun süre kullanılabilenler geleneğe dö­nüşür. Kafkas halkları da gelenek ve göreneklerine oldukça bağlı bir toplumdur. "Khabze" adı verilen bu gelenek ve gö­reneklerde kabile klan ilişkileri, saman adetleri, Hıristiyan­lık ve daha sonra kabul edilen islamiyet'in etkilerini görmek mümkündür. 130 yılı aşkın süredir Türkiye'de süren dias-pora hayatı bile gelenek ve görenekleri tamamen ortadan kaldıramamıştır. Bazı değişimlere rağmen, 134 yıl önce göçülen ülkede hala gelenek ve görenekler yaşatılabiliyorsa, bu durum yüzyıllardan beri sahip olunan bir yerleşiklikle, gele­nek ve göreneklerin güçlülüğüyle açıklanabilir ancak.

Peki Kafkas kültürü Doğu kültürüne mi yoksa Batı kültürüne mi daha yakındır ? Araştırmacı Hayri Ersoy, bu so­ruyu şöyle yanıtlamakta: "Çerkes kültürüne Batılı demek zor olduğu gibi Doğulu demek de mümkün değildir. Çerkes kültürünün üpolojisini belirlememiz gerekirse, Kafkasya'da asırlar boyunca oluşmuş özel ve özgün bir kültür olarak degerlendirmemiz gerekir. Ne yazık ki bu çok özel kültür yapı­şı günümüze kadar tüm hatlarıyla belirlenip bir sistematiğe oturtulamamıştır." Evet, Kafkas kültürünü Batı'ya yakın olmakla birlikte Ba­tı kültürü içinde tanımlamak oldukça zordur. Tam anlamıy­la bir Doğu kültürü olduğunu söylemek de mümkün değil­dir. Ancak islamiyet'in etkisiyle Doğu kültürüne biraz daha yakın durduğu söylenebilir. Yüzyıllardır aynı coğrafyada ne­redeyse bir arada yaşayan Kafkas halkları arasında gelenek ve görenekler konusunda büyük benzerlikler vardır.